22 °C
  • PL
  • EN
  • DE
×

Wyszukaj w serwisie

Raj – koncert poświęcony pamięci Jacka Kaczmarskiego, Przemysława Gintrowskiego i Zbigniewa Łapińskiego już w tę niedzielę!

W niedzielę, 3 listopada br. o godzinie 19.00 Przemyskie Centrum Kultury i Nauki Zamek zaprasza Państwa do Raju! A raczej… Na koncert pt. „Raj”, który poświęcony będzie pamięci Jacka Kaczmarskiego, Przemysława Gintrowskiego i Zbigniewa Łapińskiego. Wydarzenie organizowane jest w ramach projektu „Zamkowe Zaduszki”.

 

Serdecznie zapraszamy!

3 listopada br. – godzina 19.00 – sala widowiskowa Zamku Kazimierzowskiego

 

3-11-2019-plakat-zaduszki-gł.jpeg

 

*Bilety w cenie 20 zł do nabycia w sklepie muzycznym „MUSICLAND” (ul. Serbańska 13, tel. 16 675 01 82), online na kupbilecik.pl oraz bezpośrednio przed koncertem na Zamku Kazimierzowskim.

 

3-11-2019-plakat-zaduszki-cmyk_835_x_1500.jpeg

 

Twórczość Jacka Kaczmarskiego zwyczajowo postrzegana jest – w dużej mierze za sprawą okoliczności historyczno-politycznych, – przez pryzmat kilku zaledwie piosenek, takich jak inspirowana balladą rosyjskiego barda Włodzimierza Wysockiego „Obława”, „Mury” (odbierane zresztą często wbrew intencjom autora – bez uwzględnienia puenty) czy „Zbroja”. Zdecydowanie mniej znane pozostają utwory o wymowie nie politycznej, lecz egzystencjalnej, ogólnoludzkiej, zwłaszcza te odwołujące się do tekstów kultury, do literatury i sztuk plastycznych. Stosunkowo dużą grupę pośród nich stanowią piosenki oparte na motywach zaczerpniętych z Biblii – trzeba jednak pamiętać, że istnienie Boga to dla pieśniarza, który wychowany został w duchu ateizmu, kwestia konwencji literackiej czy kulturowej:

Bóg istnieje dla mnie jako kategoria kulturowa, jako figura stylistyczna. Można Go nie nazywać Bogiem, a Koniecznością, Absolutem, Przeznaczeniem. Nie praktykuję żadnej religii i nie tam szukam pocieszeń. Religia jest dla mnie właśnie jednym z tych zbiorowych mechanizmów samopocieszania, z którym na moim etapie życia źle bym się czuł, zaś same nawiązania do tradycji biblijnej to przede wszystkim gra jej motywami.

Zabieg ten stanowi podstawę „Raju”, pierwszego z programów w całości opartych na wątkach zaczerpniętych z Biblii, będącego kolejnym – po Murach – wspólnym przedsięwzięciem tria Kaczmarski-Gintrowski-Łapiński. Powstały w latach 1978–1980 cykl w zamyśle miał być widowiskiem słowno-muzyczno-wizualnym (zrealizowanym przy współpracy z Leszkiem Mądzikiem, założycielem sceny plastycznej KUL), ale z przyczyn organizacyjnych doczekał się jedynie kilkakrotnego wykonania w pełnej formie; trzeci element był najczęściej pomijany w realizacjach scenicznych. „Raj” prezentowany był zresztą o wiele rzadziej niż pozostałe programy tria (w sumie około trzydziestu razy, podczas gdy „Mury” – dla porównania – wykonane zostały na blisko pięciuset koncertach). Premiera „Raju” przypadła na rok 1980 (choć jeszcze przed „karnawałem Solidarności”), kiedy publiczność żądała treści jednoznacznie politycznych, zaś biblijna metaforyka stawiała słuchaczowi poprzeczkę wyżej – wymagała większego skupienia i zrozumienia pewnych aluzji literackich. Oczekiwanego zrozumienia jednak brakowało, czego przyczyny wskazywał sam poeta:

Kiedy napisaliśmy z Przemkiem Gintrowskim Raj, (…) okazało się, że w społeczeństwie, o którym mówi się, że jest w 90 procentach katolickie, nikt nie czytał Biblii i trzeba było tłumaczyć, kto to był Jakub czy Hiob…

Na cykl „Raj” składa się siedemnaście utworów (w tym trzy będące muzycznymi adaptacjami wierszy Zbigniewa Herberta: „Sprawozdanie z raju”, „Przesłuchanie anioła” oraz „U wrót doliny”), opartych na motywach zaczerpniętych ze Starego i Nowego Testamentu. Ułożone zostały w ciąg wydarzeń: począwszy od aktu stworzenia, poprzez wypędzenie nieposłusznych oraz ich zmagania z Bogiem i niedoskonałością czy prozaicznością świata, na Apokalipsie kończąc. Podejmowane wątki biblijne, poddane reinterpretacji lub transpozycji, zyskują w „Raju” wymiar uniwersalny, stają się – jak pisze Stanisław Stabro – „symbolami ludzkiego doświadczenia”.

Apokryficzny program przynosi dosyć spójny wizerunek Boga jako władcy. Jego panowanie jest jednak – wbrew nauce Kościoła – ukazane w świetle zdecydowanie negatywnym, gdyż Kaczmarski konsekwentnie obnaża despotyzm Boskich rządów. Demitologizacja osoby Stwórcy oparta jest na oskarżeniu Go o działanie mające na celu wyłącznie przysporzenie sobie pozornej – bo osiąganej przez eliminowanie niepokornych i budowanie atmosfery strachu – czci. Celowo używam tu określeń mogących kojarzyć się raczej z władzą „doczesną” (i to w jej totalitarnym wariancie) – wiele bowiem jej cech otrzymał panujący nad Rajem Bóg.

Wątki zaczerpnięte z Biblii wielokrotnie jeszcze powracały w twórczości Jacka Kaczmarskiego, poddawane rozmaitym przekształceniom i przywoływane w różnych kontekstach – czy to bezpośrednio, czy to przez odwołania do dzieł malarskich o tematyce religijnej. Natomiast „Raj” pozostaje do dziś jedną z najbardziej uniwersalnych i wielowymiarowych wypowiedzi Kaczmarskiego, mimo że zwarty tematycznie stwarza nadal bardzo wiele możliwości interpretacji i przemyśleń, a aluzje w nim zawarte można odnosić zarówno do panującego wówczas ustroju politycznego, jak i do obecnych czasów, niestety sprzyjających alienacji jednostek. Obecnie, po prawie 40 latach od premiery, przesłanie „Raju” wolne już od politycznych naleciałości jest jeszcze bardziej uniwersalne. W końcu to historia, która ważna jest zawsze i wszędzie….

Opr. na podstawie artykułu Ewy Sobczak „Swój własny wróg – Mój Bóg” 5. rocznica śmierci Jacka Kaczmarskiego” z nr 647 miesięcznika „Znak”.

 

Zbigniew Łapiński, Przemysław Gintrowski i Jacek Kaczmarski w czasach powstania „Raju”
1. Stworzenie świata
2. Sprawozdanie z raju
3. Bal u Pana Boga
4. Przesłuchanie anioła
5. Strącanie aniołów
6. Władca ciemności
7. Wygnanie z raju
8. Pusty raj
9. Wieża Babel
10. Hymn
11. Walka Jakuba z aniołem
12. Hiob
13. Rzeź niewiniątek
14. Chrystus i kupcy
15. Dzień gniewu
16. U wrót doliny
17. Powrót

Słowa:
Jacek Kaczmarski (wszystkie oprócz: 2, 4, 16)
Zbigniew Herbert (2, 4, 16)

Muzyka:
Jacek Kaczmarski – 1, 5, 7, 15
Przemysław Gintrowski – 2-4, 9-11, 13, 16, 17
Zbigniew Łapiński – 6, 8, 12, 14
Przemysław Lembicz (śpiew, gitara)
Marcin Żmuda (fortepian, śpiew)
to założyciele poznańskiego Kwartetu ProForma, jedynego pięcioosobowego kwartetu w Polsce, a być może na świecie, specjalizującego się w piosence autorskiej i poetyckiej, a od niedawna znanego także ze współpracy z Kazikiem Staszewskim.
Tym razem koncert wyjątkowy, muzycy, jak kiedyś – w duecie, sięgają do swoich najwcześniejszych inspiracji. W brzmieniu wiernie oddającym ducha oryginału usłyszymy „Raj”, legendarny program tria Przemysław Gintrowski – Jacek Kaczmarski- Zbigniew Łapiński, napisany w 1980 roku do wierszy Jacka Kaczmarskiego i Zbigniewa Herberta opartych na wybranych motywach biblijnych.
Posłuchajmy raz jeszcze tej niezwykłej historii ludzkości, od „Stworzenia Świata”, które nie przychodzi łatwo, poprzez wypędzenie nieposłusznych, ich zmagania z Bogiem i niedoskonałością własną i świata, aż po bezwzględny sąd ostateczny odbywający się „U wrót doliny”…

 

3-11-2019-plakat-zaduszki-cmyk_835_x_1500.jpeg

 

Publikacja: Agata Czereba

Opublikował: Agata Czereba | Data publikacji: 31-10-2019 11:30
Modyfikował: Agata Czereba | Data modyfikacji: 31-10-2019 11:38