23.5 °C
  • PL
  • EN
  • DE
×

Wyszukaj w serwisie

Przemyskie dzielnice i ich tajemnice (29) ŚRÓDMIEŚCIE (3)

aut. Dariusz Hop, „Nasz Przemyśl”, styczeń 2008 (Nr 40)

Po przedstawieniu w poprzednich odcinkach fragmentów Śródmieścia w rejonie ulicy Jagiellońskiej oraz placów: Na Bramie i Legionów, w tym artykule przyjrzymy się dalszej części tej dzielnicy wzdłuż ulicy Mickiewicza. Zachowało się tam sporo interesujących obiektów wybudowanych w czasach świetności przemyskiej twierdzy.

Jak już wspominałem przed miesiącem, ten fragment obecnego Śródmieścia wchodził w skład dawnego Lwowskiego Przedmieścia. Obecna ulica Mickiewicza (wcześniej nazywana Lwowską) łączyła oczywiście nasze miasto ze Lwowem. Aż do XIX wieku jej zabudowa była na ogół drewniana, gdyż było to, jak sama dawna nazwa wskazuje, typowe przedmieście. Jednak już na przełomie XIX i XX wieku była to jedna z najelegantszych ulic w mieście. W okazałych kamienicach mieściły się m.in. wytworne restauracje, hotele i ważne instytucje.

Budynki na początku ulicy Mickiewicza opisałem w poprzednim odcinku, więc teraz przedstawię najciekawsze ze znajdujących się za placem Legionów. Po lewej stronie ulicy zwraca uwagę duża kamienica nr 9 z 1899 roku z bramą wjazdową, za którą skrywa się obszerne podwórze. Jeszcze przed I wojną światową na parterze tej kamienicy mieściła się restauracja. Obecnie sąsiaduje z nią budynek poczty wzniesiony przed II wojną światową. Wcześniej stała w tym miejscu willa komendanta Twierdzy Przemyśl generała Hermana Kusmanka. Po drugiej stronie ulicy zobaczymy piętrowy budynek nr 10 z końca XIX wieku, w którym jeszcze na początku lat 90-tych XX wieku mieściła się komenda policji, a obecnie ma tam swoją siedzibę delegatura Podkarpackiego Urzędu Wojewódzkiego. Kolejnym ciekawym budynkiem jest pochodzący z 1909 roku i oznaczony nr 14 dawny gmach Narodowego Banku Polskiego, obecnie siedziba Sądu Rejonowego. Przylega do niego kamienica nr 16 z końca XIX wieku z podwórzem za bramą wjazdową. Do I wojny światowej była to siedziba komendy korpusu obejmującej swoim zasięgiem środkową Galicję. Następna kamienica nr 18 to dawny hotel „Victoria” z końca XIX wieku, o czym informuje zachowany po dziś dzień napis na fasadzie. W 1902 roku zatrzymała się w nim Maria Konopnicka. W okresie międzywojennym w budynku funkcjonowało kino „Polonia”, a od wielu lat jest on siedzibą Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń. Po przeciwnej stronie ulicy warto zwrócić uwagę na budynek nr 17 z końca XIX nazywany Florianką. Była to dawniej siedziba Krakowskiego Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń. Stąd też jej fasadę zdobią herby Przemyśla i Krakowa oraz imponująca rzeźba patrona strażaków św. Floriana. W dalszej kolejności zobaczymy trzypiętrową kamienicę nr 19 oraz dwupiętrowe budynki nr 21, 23, 25 i 27 z końca XIX i początku XX wieku.

Dawne kino „Polonia”obecnie siedziba Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń_fot_D_Hop_m.jpeg

Zapewne niektórych mieszkańców Przemyśla zaskoczy informacja, że po prawej stronie ulicy Mickiewicza (w kwartale obecnych ulic: Mickiewicza, Konarskiego i Dworskiego) istniał niegdyś największy cmentarz w mieście. Nekropolia nazywana dawniej Starym Cmentarzem została założona na polecenie władz austriackich wkrótce po I rozbiorze Polski. Miejsce to wybrano prawdopodobnie dlatego, że już w XVII wieku stała w tym miejscu drewniana cerkiew p.w. Zwiastowania Maryi, od której przyjęła się nazwa „Błahowiszczenie”. Otaczał ją przycerkiewny cmentarz, który najprawdopodobniej w 1778 roku Austriacy przeznaczyli na publiczną nekropolię dla wszystkich chrześcijańskich mieszkańców Przemyśla i jego przedmieść. Dwa lata później rozpoczęła się tam budowa cmentarnej kaplicy i dzwonnicy. Z czasem nekropolia znacznie powiększyła swoją powierzchnię i została otoczona ceglanym murem. Po założeniu w połowie XIX wieku nowego cmentarza przy ulicy Dobromilskiej (obecnego Cmentarza Głównego) stopniowo zaprzestawano pochówków na Starym Cmentarzu, zamykając go w latach 70-tych XIX wieku. W związku z planami całkowitej likwidacji nekropolii położonej tak blisko centrum rozwijającego się miasta, na nowy cmentarz przeniesiono prochy i nagrobki niektórych zasłużonych i najbogatszych mieszkańców Przemyśla. Najstarsze pomniki nagrobne znajdujące się obecnie na Cmentarzu Głównym pochodzą więc z nieistniejącego Starego Cmentarza. Ostateczną likwidację tej nekropolii zakończono w 1909 roku, pozostawiając jednak w ziemi doczesne szczątki wielu dawnych mieszkańców Przemyśla, czego dowodem są także współczesne znaleziska dokonywane w tym rejonie podczas różnego rodzaju prac ziemnych. Plac po zlikwidowanym cmentarzu miasto sprzedało władzom wojskowym.

Pod koniec XIX wieku na narożnej parceli z wytyczoną nieco wcześniej ulicą Konarskiego (wówczas Cmentarną) wzniesiono budynek komendy przemyskiej twierdzy. Jeżeli wierzyć Jarosławowi Haszkowi, w tym istniejącym do dzisiaj budynku przy ulicy Mickiewicza 24 miał być przesłuchiwany podczas pobytu w Przemyślu sam dobry wojak Szwejk.

Dawna siedziba komendy twierdzy. Fot. Dariusz Hop_m.jpeg

Na sąsiedniej narożnej parceli funkcjonował niegdyś przez wiele lat słynny młyn parowy Alfreda Frenkla. Z dawnego kompleksu kilku istniejących tam kiedyś zabudowań zwraca uwagę m.in. budynek z 1866 roku. Idąc dalej ulicą Mickiewicza zobaczymy znany chyba każdemu przemyślaninowi budynek hali sportowej, do której na mecze koszykarzy, piłkarzy ręcznych i inne zawody sportowe ciągnęły przez lata tłumy mieszkańców naszego miasta. W połowie lat 90-tych XX wieku, kiedy to koszykarze przemyskiej Polonii spotykali się tam z tak renomowanymi drużynami, jak Aris Saloniki, czy Sparta Praga oraz podczas ekstraklasowych zmagań z najlepszymi zespołami w naszym kraju, znalezienie w niej wolnego miejsca graniczyło z cudem. Halę wybudowali jeszcze Austriacy z przeznaczeniem na krytą ujeżdżalnię koni nr III. W czasach, gdy ujeżdżano w nim wojskowe konie, budynek wyglądał z zewnątrz zupełnie inaczej i kto wie, czy nie lepiej niż obecnie. Od strony centrum miasta sąsiadował z nim budynek wojskowej szkoły ludowej, w którego zachowanej części, po gruntownej przebudowie, mieści się obecnie restauracja. Po drugiej stronie hali rozpoczynał się wzniesiony także jeszcze przed I wojną światową duży kompleks koszarowy nr V przewidziany dla 1168 szeregowych stacjonującego tam 3. Pułku Artylerii Fortecznej. W 1928 roku budynki, które zajmuje obecnie restauracja, hala i hotel, zostały gruntownie przebudowane na Dom Żołnierza Polskiego. Całkowicie zmieniła się wówczas ich elewacja, która tworzy od tego czasu jednolitą bryłę z kolumnami. Dalsza część zespołu koszarowego była do września 1939 roku siedzibą Dowództwa Okręgu Korpusu nr X Wojska Polskiego. Po II wojnie światowej zajęły go Wojska Ochrony Pogranicza, a obecnie mieści się w nim Bieszczadzki Oddział Straży Granicznej. Również elewacje tych budynków wyglądały przed przebudową zupełnie inaczej. Jeszcze w czasach austriackich, pozostałe budynki na obecnym terenie Straży Granicznej, były użytkowane jako zbrojownia i baraki artylerii oraz oddział budownictwa wraz z magazynami.

Po drugiej stronie ulicy Mickiewicza, naprzeciwko hali sportowej, zwraca uwagę duży budynek dawnego magazyn tytoniu z 1904 roku. Dalej zobaczymy ciąg kamienic nr 39 i 41 oraz przy ulicy Staszica 3 z końca XIX wieku. Warto wspomnieć, że u wylotu tej ostatniej ulicy znajdował się dawniej tunel pod torami. Przy skrzyżowaniu zachowała się szczęśliwie ciekawa, XIX-wieczna kapliczka. Nieco dalej, po lewej stronie ulicy Mickiewicza, miała swoją siedzibę dyrekcja inżynierii fortecznej. Nad planami fortów i budynków służących wojsku pracowali tam m.in. doskonale znani miłośnikom przemyskich fortyfikacji: Daniel Salis Soglio i Anton Werner.

Przedstawiony w tym artykule fragment Śródmieścia łączy się z położoną dalej w kierunku wschodnim dzielnicą Błonie opisaną przeze mnie w kwietniu 2006 roku i również wchodzącą dawniej w skład rozległego Lwowskiego Przedmieścia. Od południa ta część Śródmieścia styka się z Krejczówką opisaną w numerze z października 2005 roku.

 

Dalszy ciąg w następnym numerze…

×

Zapisz się do newslettera

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych w celu przesyłania newslettera. Podanie moich danych osobowych jest dobrowolne, ale niezbędne do realizacji usługi. Jestem świadomy/ma iż mam możliwość ich poprawiania, żądania zaprzestania ich przetwarzania lub wniesienia sprzeciwu wobec ich przetwarzania. Administratorem danych jest Gmina Miejska Przemyśl z siedzibą Rynek 1, 37-700 Przemyśl