13.7 °C
  • PL
  • EN
  • DE
×

Wyszukaj w serwisie

Henryk Jordan - lekarz społecznik

aut. Ryszard Jóźwik, „Nasz Przemyśl”, sierpień 2007 (Nr 35)

Julian Olszak kreśląc wizerunek lekarza – społecznika  Henryka Jordana - w tomie XII Rocznika Przemyskiego TPN – swoje opracowanie rozpoczyna: Idea ogrodów jordanowskich wyrosła z serdecznej troski lekarza – społecznika o zdrowie moralne i fizyczne społeczeństwa; narodziła się przed z górą pół wiekiem w umyśle człowieka, którego do praktycznego działania skłoniły w równym stopniu wyniki obserwacji naukowych (choćby  tylko te, co odsłaniały wręcz żałosny stan zdrowotny chłopców w wieku poborowym), jak obywatelskie marzenie, by rosło pokolenie ludzi zdrowych. Owo prekursorskie przedsięwzięcie dra  Henryka Jordana inicjowało od razu  w dziedzinie wychowania młodzieży całe bogactwo na wskroś nowoczesnych metod. Udostępnienie dzieciom z getta ciasnych podwórek miejskich, więcej słońca, powietrza i zieleni parków było naprawdę tylko jedną z form zainteresowania się społecznego ich losem.

Henrykjordan.jpeg
Henryk Jordan urodził się 23 lipca 1842 r. w Przemyślu w rodzinie miejscowego nauczyciela. Wczesna śmierć ojca zmusiła go w trudnej sytuacji bytowej do decydowania o własnym losie. Po rozpoczęciu nauki w Gimnazjum w Przemyślu, a potem w Tarnopolu dawał korepetycje zarabiając na utrzymanie. Za udział w życiu narodowym, za uczestnictwo w manifestacjach został wydalony z gimnazjum tarnopolskiego. Maturę zdał w 1863 r. w Trieście z wynikiem chlubnym.

Po przerwaniu studiów medycznych w Wiedniu przeniósł się  wraz z matką Salomeą z Wędrychowskich do Krakowa. Tam na Wydziale  Lekarskim Uniwersytetu Jagiellońskiego zdobył dyplom  lekarza.

Przez wiele lat przygotowywał się do pracy naukowej, zbierał doświadczenia lekarskie przebywając w Berlinie i Nowym Jorku W Ameryce cieszył się  opinią wziętego lekarza. W czasie tych podróży zapoznał się  z poziomem nauk medycznych i organizacją szkół medycznych. W 1870 r.  już po wspomnianej  podróży uzyskał w Krakowie dyplom doktora nauk medycznych.

Kilkumiesięczny pobyt w Wiedniu u prof. Karola Brauna wykorzystał na zdobycie tytułu magistra położnictwa. W 1881 r. Wydział Lekarski Uniwersytetu Jagiellońskiego na podstawie dorobku  naukowego, a zwłaszcza dwóch głośnych prac: „Fizjologia  ciąży, porodu i połogu dla użytku uczniów i lekarzy’’ oraz  „Uwagi z powodu  szerzenia się chorób połogowych pomiędzy ludnością żydowską Krakowa’’ nadał Henrykowi Jordanowi docenturę. Otworzyło mu to drogę do szerszej działalności naukowej. Uwieńczeniem tego było uzyskanie godności profesora nadzwyczajnego, a w 1895 r.  profesora zwyczajnego.

Wyjazdy do Szwajcarii, Szwecji, Niemiec umożliwiły dr. H. Jordanowi zdobycie potrzebnego doświadczenia i poznania nowych metod prowadzenia krakowskiej kliniki położniczo-ginekologicznej. W programowaniu nowoczesnych sposobów operowania, obsługiwania porodu okazał się pionierem na gruncie polskim.

W latach 1895 – 1901 jako poseł Krakowa  do Sejmu Krajowego, rozwinął doniosłą działalność, troszcząc się o rozwój gospodarczy Galicji, walczył o budownictwo szpitalne, o dostępną dla wszystkich oświatę. Uważał, że szpital powinien znajdować się w każdym mieście, że należy osuszyć bagna  i moczary, uregulować rzeki, rozbudować sieć szkolną. Zasadniczy awans Galicji widział w upowszechnieniu oświaty. Bolesne przeżycie roku 1881 – śmierć 6-letniego synka, jedynaka, początki nieuleczalnej choroby żony dokonały w życiu doktora Jordana  głębokiego przełomu. Ucieczki od tragedii osobistej szukał we wzmożonej działalności naukowej i w ofiarnej pracy dla społeczeństwa. Dla pełniejszego kształcenia i wychowania przez wiele lat zabiegał o utworzenie w Krakowie parku. W 1888 r. Gmina Miejska Krakowa  wydała  zezwolenie na budowę parku, ale uzależniła jego dalsze funkcjonowanie od zapobiegliwości, operatywności energii H. Jordana. Podarowanych doktorowi  kilkanaście tysięcy sadzonek drzew przez Adama Lubomirskiego z Niżyńca dało początek tak znanemu dziełu, jakim okazał się park powszechnie nazywany „Ogrodem Jordanowskim”.
W różnych miejscach parku ustawiono kilkadziesiąt kutych w kamieniu popiersi postaci związanych z naszymi dziejami.

Zasługi, jakie położył na polu wychowania młodzieży są ze wszystkich  jego zasług najcenniejsze. W zakresie wychowania fizycznego w Polsce doktor Jordan odegrał rolę przełomową. Stał się twórcą nowoczesnej gimnastyki, jako pierwszy w kraju i jeden z niewielu na świecie. Wprowadził ją do programów  szkół średnich. W 1895 r. dzięki poparciu pedagogów  uzyskał zezwolenie na otwarcie przy Uniwersytecie Jagiellońskim dwuletnich kursów dla nauczycieli gimnastyki. Doktor Jordan w dziedzinie pedagogiki był zwolennikiem wszechstronnego i nowoczesnego wychowania, w którym rozwój umysłowy i fizyczny młodego człowieka powinien tak przebiegać, by ten wyrósł na dzielną jednostkę społeczną. Pokazał wzór organizowania atrakcyjnych i wielostronnych zajęć pozaszkolnych. Wyprowadzając wychowanie fizyczne z zamkniętych i ciasnych sal na wolne powietrze przyczynił się do wzrostu tężyzny fizycznej i sprawności fizycznej wielu pokoleń Polaków. W historii naszego sportu piłka nożna, tenis, palant pojawiły się po raz pierwszy w ogrodzie jordanowskim, natomiast sam ogród stał się  w Polsce na przełomie XIX i XX wieku miejscem postępowej myśli pedagogicznej.

Doniosłą rolę  w procesie wychowania  Henryk Jordan wyznaczył  również sferze przeżyć artystycznych. W muzyce i śpiewie  widział czynnik kształcenia zespołowego. Tak jak sport uczy dyscypliny i twardości, tak muzyka  i śpiew miały  wpłynąć na umacnianie uczuć jednostki, solidarności  i braterstwa.

We wspomnieniach wychowanków dr Jordan jawił się jako miły pan z bródką, z którym już od pierwszej chwili nawiązywało się serdeczną przyjaźń.

Ujmująca bezpośredniość, pogodne usposobienie, dobrotliwy uśmiech jednały mu zaufanie. Zadziwiał wszechstronnością zainteresowań. Wielostronna działalność wychowawcza pozwalała  często przezwyciężyć obojętność rodziców, także wychowawców  wobec ćwiczeń sportowych młodzieży.

Wśród historycznych pomników i pamiątek Krakowa – Park Jordanowski stał się jedną z osobliwości.

Henryk Jordan  zmarł 18 maja 1907 roku. Pogrzeb zamienił się w imponującą manifestację czci dla wielkiego filantropa i serdecznego przyjaciela młodzieży. W rodzinnym mieście Przemyślu pamięć o Henryku Jordanie jest niezapomniana. Jedna z ulic Zasania nosi jego imię jak również Szkolny Klub Krajoznawczo-Turystyczny PTTK przy I LO.

Z okazji 600-lecia Uniwersytetu Jagiellońskiego  w 1964 r. odsłonięto pamiątkową tablicę na budynku Urzędu Miejskiego w Przemyślu. Wśród kilku zasłużonych dla krakowskiej uczelni synów ziemi przemyskiej na tablicy widnieje też nazwisko Henryka Jordana.