13.7 °C
  • PL
  • EN
  • DE
×

Wyszukaj w serwisie

Przemyskie dzielnice i ich tajemnice. PRAŁKOWCE

aut. Dariusz Hop, „Nasz Przemyśl”, lipiec 2007 (Nr 34)

Prałkowce są wprawdzie póki co samodzielną miejscowością sąsiadująca od wschodu z Przemyślem, ale część zabudowy znajduje się już w granicach naszego miasta. W Prałkowcach zobaczymy m.in. XIX-wieczny kościół ze słynnym obrazem Matki Bożej Zbaraskiej. Na wzgórzu nad tą miejscowością znajduje się także jeden z głównych fortów pierścienia zewnętrznego Twierdzy Przemyśl.

Prałkowce wywodzą swoją nazwę od zlokalizowanych tam niegdyś blechów i pralni płócien. Pierwsza wzmianka o Prałkowcach pochodzi z 1474 roku. Ostatnimi właścicielami wsi byli przez ponad wiek Drużbaccy. Jeden z przedstawicieli tego rodu, Eustachy Drużbacki ufundował w 1842 roku murowany kościół. Według tradycji uczynił to z wdzięczności dla mieszkańców wsi, którzy dwa lata wcześniej pomogli mu ugasić pożar jego lasu. Ofiarą ognia padła wówczas także wcześniejsza świątynia. Władze austriackie przekazały kościół grekokatolikom, którym służył przez wiele lat jako cerkiew parafialna. Według spisu z 1921 roku w 108 domach w Prałkowcach zamieszkiwało 606 mieszkańców (300 rzymskokatolików, 295 grekokatolików i 11 Żydów). Po II wojnie światowej i wysiedleniu z Prałkowiec większości grekokatolików świątynia stała się kościołem filialnym przemyskiej katedry.

XIX-wieczny kościół w Prałkowcach. Fot. Dariusz Hop.jpeg

Najcenniejszym zabytkiem w kościele jest słynny obraz Matki Bożej Zbaraskiej. Warto w tym miejscu przypomnieć pokrótce jego historię. Obraz namalowano w XVI wieku na blasze miedzianej jako kopię wizerunku Matki Bożej Częstochowskiej na zamówienie Janusza Zbaraskiego. Trafił on do jego rodowej siedziby Zbaraża na Wołyniu. Tamtejszy zamek był jedną z najważniejszych twierdz na wschodnich kresach Rzeczypospolitej. Obraz ocalał pomimo zniszczenia zbaraskiego kościoła przez Tatarów w 1575 roku. W 1637 roku książę Jarema Wiśniowiecki ufundował w Zbarażu nowy kościół Bernardynów, w którym obraz otaczany był kultem. Dzięki „Ogniem i mieczem” Henryka Sienkiewicza znamy literacki opis słynnej obrony Zbaraża oblężonego przez Kozaków i Tatarów w 1649 roku. W 1657 roku Zbaraż ponownie ucierpiał w wyniku najazdu wojsk tureckich, tatarskich i kozackich. Uratowany wówczas obraz powrócił do odbudowanego kościoła w 1773 roku. Wiek wcześniej syn Jaremy, król Michał Korybut Wiśniowiecki, ufundował dla tego wizerunku srebrne i pozłacane sukienki. Kolejny raz Matka Boża Zbaraska ocalała w 1789 roku podczas pożaru kościoła. Przed łaskami słynącym obrazem oprócz licznych wiernych z Wołynia i Podola modlili się polscy królowie m.in. Jan Kazimierz i Jan III Sobieski. Po odebraniu Polsce Kresów ojcowie Bernardyni przywieźli w 1946 roku obraz do swojego klasztoru w Leżajsku. W 1968 roku pochodzący ze Zbaraża i otaczający obraz szczególnym kultem biskup przemyski Ignacy Tokarczuk przekazał kościół w Prałkowcach w opiekę księżom Michalitom. Wówczas gruntownie go wyremontowano dobudowując chór, kruchtę wejściową i zakrystię. Zrekonstruowano także zabytkową drewnianą dzwonnicę. Wnętrzu kościoła nadano nowy wystrój. W 1972 roku do kościoła parafialnego w Prałkowcach uroczyście wprowadzono obraz Matki Bożej Zbaraskiej. Wokół słynnego wizerunki Maryi zobaczymy płaskorzeźby orłów polskich z różnych okresów historii naszego kraju. Warto także m.in. zwrócić uwagę na tarcze oraz mozaiki na ścianach. Niewielkie sanktuarium Matki Bożej Zbaraskiej jest celem pielgrzymek i wycieczek z całego kraju.

Obok kościoła księża Michalici prowadzą dom dziecka dla chłopców „Moja Rodzina”. Po drugiej stronie ulicy, bliżej Przemyśla, zobaczymy kaplicę grobową Drużbackich z II połowy XIX wieku. Drużbaccy ufundowali także w Prałkowcach ochronkę dla dzieci. W sąsiedztwie kaplicy znajduje się dom Zgromadzenia Sióstr Służebniczek Najświętszej Maryi Panny. W Prałkowcach działa także Ekumeniczny Dom Pomocy Społecznej prowadzony przez greckokatolickie Zgromadzenie Sióstr Służebnic Niepokalanej Panny Maryi.

XIX-wieczna kaplica w Prałkowcach. Fot. Dariusz Hop.jpeg

Przemyślanie kojarzą ten zachodni skraj miasta ze zlokalizowanymi tam zabudowaniami miejskich wodociągów. W sąsiedztwie Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji powstaje nieduże osiedle mieszkaniowe Towarzystwa Budownictwa Społecznego. Prałkowce, należące administracyjnie do gminy Krasiczyn, prędzej czy później znajdą się zapewne w granicach Przemyśla.

Na wzgórzu nad Prałkowcami znajduje się fort VII „Prałkowce”. Dotrzemy do niego skręcając z drogi na Zalesie czarnym lub niebieskim szlakiem turystycznym. Idąc szlakiem fortecznym zobaczymy przed fortem pozostałości ziemnego szańca z lat 1854-1855, czyli z samego początku budowy przemyskiej twierdzy. Na zachód od szańca w 1882 roku Austriacy rozpoczęli budowę jednowałowego fortu artyleryjskiego VII „Prałkowce”. Prace przy jego wznoszeniu trwały cztery lata. Najpoważniejszą rolę fort ten odegrał w maju 1915 roku podczas odbijania Twierdzy Przemyśl z rąk Rosjan. Żołnierze armii austro-węgierskiej zdobyli 30 maja ruiny fortu, jednak rosyjski kontratak zmusił ich do odwrotu. Po kilku dniach wszystkie forty były już jednak w rękach połączonych sił austro-węgierskich i niemieckich. Pomimo wysadzenia fortu 22 marca 1915 roku, a następnie silnego ostrzału artyleryjskiego w maju 1915 roku zobaczymy tam m. in. pozostałości koszar, których środkowa część została całkowicie zniszczona w wyniku ostrzału z ciężkich moździerzy podczas ostatniego, trzeciego oblężenia. Ślady po trafieniach fortu zobaczymy także w lewym skrzydle koszar. Na terenie fortu zachował się także m.in. częściowo wysadzony magazyn amunicji oraz poprzecznice. W lesie wokół fortu dostrzeżemy liczne okopy z czasów I wojny światowej.

Fort VII Prałkowce. Fot. Dariusz Hop.jpeg